ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )

1064

تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )

كار استخراج پاسخهاى پرسشها از زايچهء عالم بحول و قوت خدا » ديده مىشود و در آغاز اين فصل مؤلف ميگويد : براى هر پرسش ميتوان 360 پاسخ بدست آورد آنگاه دربارهء ارزش حروف و ارقامى كه در جدولها نوشته شده توضيحاتى داده و بتفصيل طرز كار بدست آوردن پاسخ را بيان كرده است . و براى آزمايش اين سؤال را مطرح كرده است كه : آيا علم زايچه جديد است يا قديم ؟ و بر حسب نظريهء مندرج در اين فصل هر مسأله‌اى 360 جواب دارد زيرا يكى از موادى كه بايد در پاسخ داخل گردد و بدان عمل شود به اصطلاح منجمان طالع است و مؤلف بعنوان طالع نخستين درجهء قوس را برگزيده سپس بتفصيل طرز عمل اين موضوع را بدين سان بيان كرده است : حروف وتر رأس القوس و نظير آن از رأس الجوزا و سوم آن وتر رأس الدلو را تا حد مركز قرار ميدهيم و حروف سؤال را بدان ميافزائيم و به شمارهء آن در مينگريم حداقل آن 88 و حداكثر آن 96 مىباشد كه مجموع دور صحيح است بنابر اين در سؤال ما 93 حرف بوده است و اگر افزون بر 96 حرف باشد سؤال را مختصر ميكنيم بدان سان كه جميع ادوار دوازده‌گانهء آن را ساقط مىكنيم و باقيماندهء آن را نگاه مىداريم . در سؤال ما هفت دور باقى بود تا هنگامى كه طالع به 12 درجه نرسد 9 را در حروف ثبت كن ليكن اگر طالع به 12 درجه برسد آن وقت نه براى آن شماره‌اى ثبت مىشود و نه دورى . سپس اعداد آن را نيز بايد ثبت كرد به شرط آنكه طالع در وجه سوم از بيست و چهار افزون گردد آنگاه طالع كه واحد است و سلطان طالع كه چهار است و دور اكبر كه واحد است نيز ثبت مىشود و بايد طالع و دور را كه در اين سؤال دو مىباشند جمع كرد و آنچه را از آن دو خارج مىماند بايد در سلطان برج كه به هشت ميرسد ضرب كرد و بايد سلطان را به طالع افزود آنگاه پنج مىشود . بنابر اين هفت اصل پديد ميآيد و آنچه از ضرب طالع و دور اكبر در سلطان قوس بدست آيد تا هنگامى كه به 12 نرسد بايد آن را در ضلع هشت پائين جدول در حال صعود داخل كرد .